«Кичерү булмаячак»: теләсә кемне кертеп була торган формула
Медведев Россиядән киткән һәм аңа җиңелү теләгән кешеләргә кичерү булмаячак дип белдерде. Формула махсус рәвештә киң итеп төзелгән: «җиңелү теләү» тамгасы астына теләгән кешене кертергә мөмкин. Без аның ничек эшләвен һәм ни өчен Мәскәүнең «кичерүе» безнең өчен сәяси валюта түгеллеген аңлатабыз.
22 августта «Бердәм Россия» корылтаенда Дмитрий Медведев Россиядән киткән һәм аңа җиңелү теләгән кешеләргә «кичерү булмаячак» дип белдерде. Россия Иминлек шурасы рәисе урынбасары сүзләрен дә йомшартып тормады — китүчеләрне ул «кабахәтләр» дип атады.
Сөйләүчедән дә мөһимрәк булган конструкциянең үзен карап чыгыйк.
Киңлек — ялгышлык түгел, ә функция
«Җиңелү теләү» — бер генә кодекста да булмаган категория, һәм нәкъ шуңа күрә ул хакимият өчен уңайлы. Аны кире кагып булмый диярлек: бу дәлилләнергә тиешле гамәл түгел, ә кешегә тагып куела торган эчке ният. Публикацияне, интервьюны, иганәне, конференциядә катнашуны, ә кирәк булса — «дөрес түгел» юнәлештә дәшми калуны да шул тамга астына кертергә мөмкин.
Бәйсез Татарстанның сөргендәге хөкүмәте Россия халыкларына җиңелү теләми. Без империянең халкыбыз, нефть байлыгыбыз һәм улларыбызның гомере белән идарә итүен туктату өчен көрәшәбез. Әмма бу аңлатма Мәскәү төзегән формула эчендә берни дә үзгәртми: квалификацияне безнең үз сүзләребезгә карамастан, Мәскәү бирә. Аның мәгънәсе дә, хакимият өчен кыйммәте дә шунда.
Кичерү — империя валютасы
Сүзнең үзенә игътибар итегез. «Җаваплылык» түгел, «закон» түгел — «кичерү». Кичерү гаепле дип саналган кешегә бирелә. Димәк, эмиграция гаеп итеп күрсәтелә, ә Кремль — рәхимлек сорап мөрәҗәгать итәргә тиешле югары инстанция итеп куела.
Без бу инстанцияне танымыйбыз. Мәскәүдән сөргендәге татар мәгърифәтчеләре дә, 1930 елларда атып үтерелгәннәр дә, 1992 елда республика суверенитеты өчен тавыш биргәннәр дә кичерү сорамады. Без дә сорамыйбыз. Кремль белән безнең валюталар төрле: ул «кичерү» белән исәп-хисап ясый, без исә һәлак булганнарның исемнәре белән сан алып барабыз.
Бу янау гамәлдә нәрсәгә әйләнә
Сүзләр артыннан гамәлләр килә: читтән торып җинаять эшләре, эзләү игълан итү, Интерпол аша запрослар, өйдә калган туганнарга басым. Шуңа күрә сөргендә практик эш тә бара — үтенечләр, шаһитлыклар, империя үз милке итеп санаган кешеләрне яклау. Бүген бу хакта хөкүмәтебезнең премьер-министры Рәфис Кашапов үз колонкасында язды: биш ел эчендә якынча 350 мөрәҗәгать һәм шул мөрәҗәгатьләр нәтиҗәсендә Интерпол базасыннан якынча ун кешене чыгару.
«Кичерү булмаячак» дигән вәгъдә — шул ук вакытта тану да. Кремль территорияне генә түгел, аннан киткән кешеләрне дә үз милке итеп санавын ачыктан-ачык раслый. Чикне үтү белән кешенең дәүләткә «караганлыгы» бетсә, ул империя түгел, гадәти дәүләт булыр иде. Бу система алай түгел.
Безнең җавап
Без «кичерү» таратучылар юрисдикциясеннән читтә. Һәм без сорау бөтенләй башкача куелачак көн өчен эшлибез: Мәскәү татарларны кичерәме-юкмы түгел, ә бәйсез Татарстан Мәскәү белән нәрсә турында сөйләшергә әзер икәнен үзе хәл итәчәк. Бу көн бәйсезлек белән килә — һәм империя безне кем дип санавын кычкырып аңлаткан саен, ул якыная.
Чыганаклар:
«Новая газета Европа», 22 август 2026
Lenta.ru, 22 август 2026