6 сентябрь — Чечен Ичкерия Республикасы Бәйсезлеге көне
35 ел элек, 1991 елның 6 сентябрендә, Чечнядә хакимият Чечен халкының Гомуммилли конгрессы Башкарма комитетына күчте. Ярты елдан соң парламент бәйсезлекне ныгыткан Конституция кабул итте. Бу дата Татарстан өчен дә ни өчен мөһим.
Сөргендәге Бәйсез Татарстан Хөкүмәте белдерүе
Моннан утыз биш ел элек, 1991 елның 6 сентябрендә, Чечнядә милли-азатлык инкыйлабы булды. Ул чечен дәүләтчелеген торгызу юлындагы төп этапларның берсенә әверелде. Бу — чечен халкы өчен мөһим һәм әһәмиятле тарихи дата.
Бу көнне Джохар Дудаев җитәкчелегендәге Чечен халкының Гомуммилли конгрессы Башкарма комитеты Грозныйдагы төп хакимият органнарын контрольгә алды, ә Чечен-Ингуш Республикасының элекке Югары Советы эшчәнлеге туктатылды. Соңрак 6 сентябрь Дәүләт бәйсезлеге көне буларак билгеләп үтелә башлады.
Шул ук елның 27 октябрендә президент һәм парламент сайлаулары узды, алар нәтиҗәсендә Джохар Дудаев Чечен Республикасының беренче президенты булды. 1991 елның 1 ноябрендә Дудаев «Чечен Республикасының дәүләт суверенитеты турында» указ чыгарды, ә 1992 елның 12 мартында парламент Чечен Республикасының бәйсез суверен дәүләт статусын ныгыткан Конституция кабул итте.
Бәйсезлек көне
Джохар Дудаев һәм Аслан Масхадов президентлык иткән чорда 6 сентябрь дәүләт бәйрәме — Дәүләт бәйсезлеге көне буларак билгеләп үтелде.
Ел саен бу көнне Грозныйда хәрби парадлар, халык бәйрәмнәре, митинглар, йөрешләр һәм башка зур чаралар үткәрелде.
Чечня бәйсезлеге көне беренче тапкыр 1992 елда билгеләп үтелде. Тантаналарның шәрәфле кунаклары арасында Грузиянең беренче президенты Звиад Гамсахурдия, шулай ук элекке Советлар Союзы илләрендәге иҗтимагый-сәяси оешмалар җитәкчеләре бар иде.
Чечен дәүләте Россия тарафыннан оккупацияләнгәннән соң, Бәйсезлек көнен искә алу Европа илләрендә һәм башка дәүләтләрдә дәвам итә. Анда чечен сәяси эмиграциясе вәкилләре, иҗтимагый оешмалар һәм хәрәкәтләр Чечен Ичкерия Республикасын деоккупацияләү өчен мәгълүмати һәм сәяси эшчәнлек алып бара.
Без иртәме-соңмы Россия гаскәрләре чечен җирен ташлап китәргә мәҗбүр булачагына ышанабыз. Шуннан соң халыкара күзәтүчеләр катнашында Ичкериянең законлы хакимияте торгызылырга һәм ирекле демократик сайлаулар үткәрелергә тиеш.
Чечня тәҗрибәсе Татарстан өчен дә аерым әһәмияткә ия. Ул халыкның үз сәяси киләчәген мөстәкыйль билгеләү хокукы үзәк хакимият аны танудан баш тартканга гына юкка чыкмавын искәртә. Татар халкының да, башка халыклар кебек үк, үзбилгеләнүгә һәм үз дәүләтчелеген торгызуга хокукы бар.
Сезнең һәм безнең азатлык өчен!
Белдерүне имзалаучылар
Җитәкчелек һәм киңәшчеләр
Рафис Кашапов — Премьер-министр
Вил Мирзаянов — мактаулы киңәшче
Нафис Кашапов — спорт һәм физик культура мәсьәләләре буенча Премьер-министр урынбасары
Марат Әхмәров — хокук һәм закон чыгару мәсьәләләре буенча Премьер-министр урынбасары
Дипломатик һәм төбәк вәкилләре
Камил Сукаев — Америка Кушма Штатларындагы илче
Нурмөхәммәт Юнысов — Түбән Идел буе халыклары белән хезмәттәшлек буенча вәкил
Раушан Гыйзәтуллин — Бавариядәге вәкил
Баатр Пюрбеев — монгол халыклары белән хезмәттәшлек буенча вәкил
Иса Садыйков — мактаулы консул; вәкиллек өлкәсе — Азәрбайҗан
Зуфар Зәйнуллин — Латвия Республикасындагы илче
Вячеслав Сивчик — мактаулы консул; вәкиллек өлкәсе — Беларусь
Дмитрий Кузнецов — Финляндиядәге вәкил
Активистлар, җәмәгать эшлеклеләре һәм катнашучылар
Зилә Усманова — Сөргендәге Бәйсез Татарстан Хөкүмәте активисты
Алина Кольцова — Швециядәге Сөргендәге Бәйсез Татарстан Хөкүмәте активисты
Роза Курбан — татар тикшеренүчесе, язучы, тәрҗемәче һәм җәмәгать эшлеклесе
Рәхимә Әхмәрова — Запорожье татар мәдәният үзәге «Алтын Ай» җитәкчесе
Гүзәлия Даудова — татар җәмәгать активисты
Татьяна Журидова — язучы, «Кырымга басып керү. 2014» документаль китабы авторы
Нурмөхәммәт Бикташев — Грузиядәге җәмәгать эшлеклесе; Сөргендәге Бәйсез Татарстан Хөкүмәтенең җәмәгать инициативаларында катнашучы
Чыганаклар һәм басмалар
- Чечен Ичкерия Республикасы Хөкүмәте — 1991 елның 6 сентябрь вакыйгалары һәм чечен дәүләтчелеген торгызу турында
- Джохар Дудаевның 1991 елның 1 ноябрендәге дәүләт суверенитеты турындагы указы
- Чечен Республикасының 1992 елның 12 мартындагы Конституциясе — Refworld
- Чечен Ичкерия Республикасы Тышкы эшләр министрлыгы — тарихи хронология
- ChechenPress — белдерү басмасы
- ТОЦ блогы — белдерү басмасы
- Telegram — «Бәйсез Татарстан»